అమెరికా-ఇరాన్ కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం కుప్పకూలింది: ఇజ్రాయెల్ తిరస్కరణ, చమురు సంక్షోభం మళ్లీ ముంచుకొచ్చే ప్రమాదం

అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ వెర్సైల్లెస్‌లో ఇరాన్‌తో సంతకం చేసిన కాల్పుల విరమణ అవగాహన ఒప్పందం (మెమొరాండమ్ ఆఫ్ అండర్‌స్టాండింగ్) అమల్లోకి రాకముందే కుప్పకూలింది. ఇజ్రాయెల్ ఈ ఒప్పందాన్ని తిరస్కరిస్తూ లెబనాన్‌పై దాడులు కొనసాగించింది. ప్రధాని నెతన్యాహు అమెరికా హెచ్చరికలను ఖాతరు చేయలేదు. ఈ పరిణామంతో గల్ఫ్ ఆఫ్ హోర్ముజ్ మూసివేత ప్రపంచ చమురు మార్కెట్లను మళ్లీ ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే అవకాశం ఏర్పడింది.

ఈ ఒప్పందంలో లెబనాన్ సార్వభౌమాధికారాన్ని గౌరవించాలన్న నిబంధన ఉంది. అయితే ఇజ్రాయెల్ మొదటి నుంచీ దీన్ని వ్యతిరేకించింది. ట్రంప్‌పై యూదు లాబీ ప్రభావమే దీనికి కారణమని భద్రతా నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు. ఇరాన్ ఈ ఒప్పందాన్ని కేవలం చమురు రవాణా మార్గాలు తెరిచేందుకు అమెరికా వేసిన ఎత్తుగడగా భావించింది. ట్రంప్ గతంలో JCPOA ఒప్పందాన్ని కూడా చించేసినందున అతని సంతకానికి విలువ లేదన్న విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి.

ఈ ఒప్పందం కుదరడానికి ప్రధాన కారణం ప్రపంచ చమురు నిల్వలు అడుగంటడమే. చెవ్రాన్, ఎక్సాన్ మొబిల్ వంటి అమెరికన్ చమురు దిగ్గజాలు ట్రంప్‌కు హెచ్చరించాయి: స్ట్రాటజిక్ పెట్రోలియం రిజర్వులు (SPR) దాదాపు ఖాళీ అయ్యాయని, చైనా 50% వరకు వాడేసిందని. ఇక నాలుగు వారాల్లో నిల్వలు పూర్తిగా అయిపోతాయి. ప్రపంచ చమురు ఉత్పత్తిలో 22% సరఫరా ఆగిపోతే బ్యారెల్ ధర $150-$200 వరకు పెరిగి ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ డిప్రెషన్‌లోకి జారిపోతుంది. ఇప్పటికే అమెరికాలో చమురు ధర $2 నుంచి $5-$6కు చేరింది.

సైనిక కోణంలోనూ అమెరికా కష్టాల్లో ఉంది. 40 రోజుల పాటు ఇరాన్‌పై బాంబు దాడులు జరిపినా వారి క్షిపణి, డ్రోన్ సామర్థ్యం 70% చెక్కుచెదరలేదని CIA నివేదిక చెప్పింది. రష్యా నుంచి ఇరాన్‌కు Su-35 యుద్ధ విమానాలు, S-400 వాయు రక్షణ వ్యవస్థలు అందుతున్నాయి. గల్ఫ్ తీరం మొత్తం కొండలతో నిండి ఉండడం వల్ల ఇరాన్‌పై భూ దాడి అసాధ్యం. అమెరికా సేనలు ప్రవేశిస్తే 20,000 మృతదేహాలతో సహా భారీ నష్టం తప్పదని పెంటగాన్ అంచనా లీకైంది. అమెరికా ఇప్పటికే 500 మందికి పైగా గాయపడగా, దాచిన మరణాలు మరిన్ని ఉన్నాయి.

ఇరాన్ ఇప్పుడు గల్ఫ్ ఆఫ్ హోర్ముజ్‌ను పూర్తిగా మూసేస్తామని హెచ్చరిస్తోంది. ఫలితంగా తక్కువ స్థాయి సంఘర్షణ కొనసాగుతుంది; అప్పుడప్పుడు కాల్పుల విరమణలు వచ్చినా అవి నిలవవు. ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఇది పెను ప్రమాదం.