జెఫ్రీ శాక్స్: ఇరాన్‌పై అమెరికా వైఖరి హెజెమోనీ పోటీ

అమెరికన్ ఆర్థికవేత్త, విదేశాంగ విధాన నిపుణుడు జెఫ్రీ శాక్స్ ఇరాన్‌పై అమెరికా వైఖరిని తీవ్రంగా విమర్శించారు. మధ్యప్రాచ్యంలో జరుగుతున్న యుద్ధాలు హెజెమోనీ కోసం జరుగుతున్న పోటీలేనని, ఇరాన్ విషయంలో అమెరికా తన ఆధిపత్యాన్ని చాటుకుంటోందని ఆయన అన్నారు.

ఇరాన్ కొత్త నాయకుడిని ఎవరు ఎంపిక చేస్తారు, పాలన ఎలా ఉంటుంది అనేది తామే నిర్ణయిస్తామని అమెరికా అధ్యక్షుడు ట్రంప్ Truth Social పోస్టుల్లో ప్రకటిస్తున్నారని శాక్స్ పేర్కొన్నారు. ఇది అమెరికా తనను ఇరాన్కు పాలకుడిగా భావించడానికి సూచన అని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు.

ఇరాన్ 2,500 ఏళ్ల చరిత్ర కలిగిన ప్రాచీన నాగరికత అని, అమెరికా కంటే 10 రెట్లు పాతదని, భారత్, క్రైస్తవం, యూద మతానికి ఎన్నో ప్రాథమిక ఆలోచనలు అందించిందని శాక్స్ చెప్పారు.

2050 నాటికి ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో అమెరికా, ఐరోపా వాటా సగానికి పైగా ఉండకుండా 20%కి పడిపోతుందని, ఆసియా 50%కి చేరుతుందని ఆయన అంచనా వేశారు. ఆఫ్రికా కూడా 21వ శతాబ్దంలో ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో మరింత ముఖ్యమైన భాగమవుతుందని అన్నారు.

2100 నాటికి ప్రపంచ జనాభాలో మూడొంతులు ఆసియా, ఆఫ్రికాలో ఉంటుందని; ఆఫ్రికా జనాభా, ఆర్థిక వాటా దాదాపు 30% ఉంటుందని; భారత్ జనాభా చైనా కంటే రెండు రెట్లు ఎక్కువగా ఉండి, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థగా అవతరిస్తుందని శాక్స్ అభిప్రాయపడ్డారు.

ప్రపంచం బహుధ్రువీయ వ్యవస్థలోకి వెళ్తోందని, ఇక ఏ ఒక్క దేశమూ ఆధిపత్యం చెలాయించదని ఆయన అన్నారు. చైనా కొత్త హెజెమోన్ కాదని, భారత్ చైనాపై భయపడాల్సిన అవసరం లేదని చెప్పారు. ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో భారత్‌ను ఆరవ స్థిర సభ్యునిగా చేర్చాలని చైనాను ఆయన కోరారు. భారత్, చైనా పోటీలో కాకుండా కలిసి పనిచేస్తేనే నిజమైన బహుధ్రువీయ ప్రపంచం నిర్మితమవుతుందని అన్నారు. Quad వంటి పశ్చిమ కూటములలో చేరకూడదని ఆయన సూచించారు.

అమెరికా ఇక ప్రపంచ హెజెమోన్ కాదని, కానీ తనను అలానే భావించుకుంటోందని శాక్స్ విమర్శించారు. EU 27 దేశాల జనాభా 2100 నాటికి ప్రపంచ జనాభాలో 4% కంటే తక్కువగా ఉంటుందని, ఈ పరిణామంపై ఐరోపా ఆందోళన చెందుతున్నా యుద్ధానికి దిగడం సరైన మార్గం కాదని అన్నారు. ప్రాచీన జ్ఞానం, వివిధ నాగరికతల అవగాహనే బహుధ్రువీయ ప్రపంచానికి దారి అని ఆయన చెప్పారు.