ఇండియాలో గ్రాడ్యుయేట్ నిరుద్యోగం: ప్రతి ముగ్గురు నిరుద్యోగుల్లో ఇద్దరు డిగ్రీధారులే

ఇండియాలో ప్రస్తుతం నిరుద్యోగులైన ప్రతి ముగ్గురు యువతలో ఇద్దరు గ్రాడ్యుయేట్లే ఉన్నారని అజీం ప్రేమ్‌జీ యూనివర్సిటీ విడుదల చేసిన '2026 స్టేట్ ఆఫ్ వర్కింగ్ ఇండియా' నివేదిక వెల్లడించింది.

1983 లో 20-29 ఏళ్ల మధ్య ఉన్న గ్రాడ్యుయేట్లు కేవలం 50 లక్షలు మాత్రమే కాగా, ఇప్పుడు ఆ సంఖ్య 6.3 కోట్లకు చేరింది. కానీ నిరుద్యోగ గ్రాడ్యుయేట్ల సంఖ్య 7 లక్షల నుంచి 1.1 కోట్లకు పెరిగింది. 25 ఏళ్ల లోపు గ్రాడ్యుయేట్ల నిరుద్యోగం 1983 లో 35% ఉంటే, 2023 లో 39.3% గా నమోదైంది. 25-29 ఏళ్ల వయసు వారిలో నిరుద్యోగం అదే కాలంలో 12.2% నుంచి 20% కు చేరింది.

2004 నుంచి 2023 మధ్య ప్రతి సంవత్సరం 50 లక్షల మంది కొత్త గ్రాడ్యుయేట్లు వెలువడగా, వారిలో 28 లక్షల మందికి మాత్రమే ఏదో ఒక పని లభించింది. స్థిరమైన జీతం ఉన్న ఉద్యోగం పొందినవారు 17 లక్షలు మాత్రమే. అంటే ప్రతి ఏడాది దాదాపు 33 లక్షల మంది గ్రాడ్యుయేట్లకు సరైన జీతంతో ఉద్యోగం దొరకడం లేదు.

రాష్ట్రాల వారీగా చూస్తే, 30 ఏళ్ల లోపు గ్రాడ్యుయేట్ పురుషుల్లో ఢిల్లీలో నిరుద్యోగం 8.8% ఉండగా, ఒడిస్సాలో 40.3% గా ఉంది. మహిళల్లో పరిస్థితి మరింత ఆందోళనకరంగా ఉంది. జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో 73.5%, తెలంగాణలో 52.3%, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 51.6% మహిళా గ్రాడ్యుయేట్లు నిరుద్యోగులుగా ఉన్నారు. దేశ స్థాయిలో పురుష గ్రాడ్యుయేట్ నిరుద్యోగం 25.1%, స్త్రీ గ్రాడ్యుయేట్ నిరుద్యోగం 36.6% గా నమోదైంది. 2025 పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే ప్రకారం అన్ని వయస్సుల గ్రాడ్యుయేట్ల నిరుద్యోగం 11.2% కాగా, మహిళల్లో ఇది 17.4% కు చేరింది.

అయితే, ఉద్యోగం దొరికిన పక్షంలో గ్రాడ్యుయేట్ల జీతం డిగ్రీ లేని వారి కంటే సుమారు రెండు రెట్లు ఎక్కువ. ఉన్నత విద్యకై కుటుంబాలు భారీగా ఖర్చు చేస్తున్నాయి. 2025 లో హయ్యర్ సెకండరీ స్థాయిలో 37% మంది విద్యార్థులు ప్రైవేట్ కోచింగ్ తీసుకుంటున్నారు. స్కూల్ కోసం సగటున ₹20,130, కోచింగ్ కోసం ₹6,380 ఖర్చు చేస్తున్నారు.

ఇటీవల నీతి ఆయోగ్ సమావేశంలో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ భారత యువతే దేశానికి అతి పెద్ద బలం అని, డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్‌ను డెవలప్‌మెంట్ డివిడెండ్‌గా మార్చాలని పిలుపునిచ్చారు. ఈ నేపథ్యంలో, యువతకు నాణ్యమైన ఉద్యోగాలు కల్పించడంలో ఇండియా ఇంకా వెనుకబడి ఉందని ఈ నివేదిక సూచిస్తుంది.