కవ్వాల్ అభయారణ్యం: జీవ వైవిధ్యంతో పర్యాటకులను ఆకట్టుకుంటున్న తెలంగాణ టైగర్ రిజర్వ్

తెలంగాణలోని మంచిర్యాల జిల్లాలో విస్తరించి ఉన్న కవ్వాల్ అభయారణ్యం రాష్ట్రంలోని ఏకైక టైగర్ రిజర్వ్. ఇది 1965లో ఏర్పాటై, 1999లో రక్షిత ప్రాంతంగా ప్రకటించబడింది. 2012లో ప్రాజెక్ట్ టైగర్ కింద భారతదేశంలో 40వ పులుల అభయారణ్యంగా గుర్తింపు పొందింది. మొత్తం 2015 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో 893 చదరపు కిలోమీటర్ల కోర్ ఏరియా ఉంది.

ఈ అభయారణ్యం మంచిర్యాలతో పాటు నిర్మల్, ఆదిలాబాద్, కొమరం భీం అసిఫాబాద్ జిల్లాల్లో విస్తరించి ఉంది. ఇక్కడ పొడి ఆకురాల్చే అడవులు, టేకు, వెదురు చెట్లతో పాటు తెర్మినాలియా, తెరోకార్పస్ వంటి వృక్షజాతులు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. గోదావరి, కదం నదులు జంతువులకు నిరంతరం నీటి వనరులను అందిస్తున్నాయి.

50కి పైగా క్షీరద జాతులు, 300కు పైగా పక్షి జాతులు, 60కి పైగా సరీసృపాలు ఇక్కడ నివసిస్తున్నాయి. పులులు, చిరుతపులులు, నీలగాయి, నల్లజింక, సాంబార్, చింకారా, అడవి కుక్కలు, తోడేళ్లు వంటి జంతువులు స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాయి. తీతువు, నెమళ్లు, డేగలు, పచ్చపిట్ట వంటి అరుదైన పక్షులు కూడా కనిపిస్తాయి.

వన్యప్రాణుల సంరక్షణ కోసం అటవీ శాఖ సోలార్ వాటర్ పంప్ సెట్లు, గడ్డి క్షేత్రాలు, కెమెరా ట్రాప్‌లు, డ్రోన్‌లు వంటి ఆధునిక సాంకేతికతను వినియోగిస్తోంది. 2022 ఆల్ ఇండియా టైగర్ ఎస్టిమేషన్ ప్రకారం ఇక్కడ పులుల సంఖ్య స్థిరంగా ఉంది. వేట, అక్రమ రవాణాపై కఠిన చర్యలు తీసుకుంటున్నారు.

స్థానిక గిరిజన ప్రజలను సంరక్షణ కార్యక్రమాల్లో భాగస్వామ్యం చేస్తూ ప్రత్యామ్నాయ జీవనోపాధి కల్పిస్తున్నారు. మానవ-వన్యప్రాణి సంఘర్షణ నివారణకు గ్రామాల్లో అవగాహన సదస్సులు నిర్వహిస్తున్నారు. సమీపంలోని మహారాష్ట్రలోని తడోబా, ఇంద్రావతి టైగర్ రిజర్వ్‌లతో అనుసంధానం వల్ల వన్యప్రాణుల కదలికలకు అవకాశం ఉంది.

చలికాలం, వర్షాకాలంలో సైబీరియా, మధ్యాసియా, హిమాలయాల నుంచి లక్షల సంఖ్యలో వలస పక్షులు ఇక్కడికి చేరుకుంటాయి. ఇవి కొన్ని నెలలపాటు ఇక్కడ ఉండి పర్యావరణ వ్యవస్థకు మేలు చేస్తాయి. వన్యప్రాణి నిపుణుల ప్రకారం ఈ దట్టమైన అడవి కార్బన్ సింక్‌గా పనిచేస్తూ వాతావరణంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ స్థాయిలను నియంత్రిస్తుంది.

భవిష్యత్తులో కవ్వాల్‌ను సమీప అటవీ ప్రాంతాలతో అనుసంధానించే ప్రణాళికలు ఉన్నాయి. మంచిర్యాల జిల్లా జన్నారం అటవీ డివిజన్ ఎఫ్డీఓ రామ్మోహన్ నేతృత్వంలో అధికారులు ఈ ప్రాంతాన్ని నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తున్నారు. అటవీ పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడం ద్వారా స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థకు దోహదం చేస్తోంది.