సోమవతి అమావాస్య: కేదారేశ్వర వ్రతం, ఆకాశదీపం ఆచారాలు

ఆశ్వీజ బహుళ అమావాస్య రోజున కేదారేశ్వర వ్రతం, ఆకాశదీపం వంటి ఆచారాలు పాటించే సంప్రదాయం ఉంది. ఈ రోజును సోమవతి అమావాస్యగా పేర్కొంటున్నారు. ఉదయం అమావాస్య తిథి ఉన్నప్పుడు ఈ వ్రతం చేసుకోవచ్చని సంప్రదాయం చెబుతోంది.

కేదారేశ్వర వ్రతం 21 రోజుల వ్రతం. ఆశ్వీజ మాసంలో శుక్ల పక్ష అష్టమి నాడు ప్రారంభించి, అమావాస్య నాడు పూర్తి చేయాలి. పురాణ కథనం ప్రకారం బృంగి అనే భక్తుడు శివుడికి మాత్రమే ప్రదక్షిణ చేశాడు. అప్పుడు పార్వతి అడిగిన ప్రశ్నకు శివుడు వివరణ ఇచ్చాడు. సంపద కోరేవారు పార్వతిని పూజిస్తారని, మోక్షం కోరేవారు తనను ఆశ్రయిస్తారని చెప్పాడు.

దీనితో పార్వతి భూలోకానికి వచ్చి 21 రోజులు తపస్సు చేసింది. శివుడు ప్రసన్నుడై తన శరీరంలో సగభాగాన్ని ఇచ్చాడు. ఈ రూపాన్ని అర్ధనారీశ్వరుడిగా పేర్కొంటారు. అందుకే ఈ రోజున శివపార్వతులను పూజించే ఆచారం ఉంది. పానవట్టాన్ని పార్వతిగా, దానిపై శివలింగాన్ని శివుడిగా భావించి పూజిస్తారు.

ఆకాశదీపం ఆచారంలో ఇంటి పైన లేదా బాల్కనీలో పొడవైన కర్రకు త్రాడు కట్టి దీపం వేలాడదీస్తారు. ఈ దీపాన్ని నువ్వుల నూనెతో వెలిగించాలని సంప్రదాయం చెబుతోంది. గతించిన పితరులు ఊర్ధ్వలోకాలకు వెళ్లే మార్గాన్ని ఈ దీపం చూపిస్తుందని విశ్వాసం. పితరులను, కుటుంబ గోత్రాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకుని దీపం వెలిగిస్తారు.

కార్తీక పాడ్యమి మధ్యాహ్నం ప్రారంభం కావడంతో బలిపాడ్యమి ఆచారాలు కూడా పాటిస్తారు. బలి చక్రవర్తిని విష్ణువు పాతాళానికి పంపిన కథను పురాణాలలో చెబుతారు. ప్రతి సంవత్సరం ఆయన తన రాజ్యాన్ని చూసుకునేందుకు వస్తారని కథనం. ఈ రోజున గోవులను పూజించడం, గోమయంతో గోవర్ధన పర్వతం చేయడం వంటి ఆచారాలు ఉన్నాయి. కృష్ణుడు గోవర్ధన గిరిని ఎత్తిన కథను కూడా ఈ సందర్భంలో స్మరిస్తారు. కార్తీక పురాణ గ్రంథాన్ని పూజా గదిలో ఉంచి పారాయణం చేయాలని సూచిస్తారు.