ఉపదేశ సారం - యోగ సారం మొదటి సూత్రం: శ్వాస నిరోధంతో మనో నిగ్రహం

భగవాన్ రమణ మహర్షి బోధించిన ఉపదేశ సారంలో యోగ సారం మొదటి సూత్రం ఇలా ఉంది: "వాయురోధనాత్ లీయతే మనః జాల పక్షివత్ రోధ సాధనం". అంటే, శ్వాసను నిరోధించడం ద్వారా మనసు వలలో పడిన పక్షిలా ఆత్మలో లీనమవుతుంది.

శ్వాస నిరోధం అంటే కుంభకం. ఇది మూడు రకాలు: గాలిని లోపలికి పీల్చి బయటకు వదలకుండా ఉండే అంతర్కుంభకం, బయటకు విడిచి లోపలికి తీసుకోని బహిర్కుంభకం, మరియు రేచక-పూరకాలు రెండూ జరగని కేవల కుంభకం. రేచకం (ఎక్స్హేలింగ్), పూరకం (ఇన్హేలింగ్) సహజంగా సాగే ప్రక్రియలు; ప్రాణాయామంలో ప్రయత్నంతో చేసేవి వైకృతం.

ఈ సూత్రంలో పేర్కొన్న కేవల కుంభకం ద్వారా మనసు స్థిరపడి ధ్యానం సాధ్యమవుతుందని రమణ మహర్షి వివరించారు.