అమెరికా, ఇరాన్ పరస్పర దాడులు; దోహాలో కాల్పుల విరమణ చర్చలు

ఇటీవలి రోజుల్లో అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య పరస్పర వైమానిక దాడులు జరిగాయి. ఇరాన్ లోని క్షిపణి స్థావరాలు, రాడార్ వ్యవస్థలపై అమెరికా డ్రోన్లతో దాడి చేసింది. దీనికి ప్రతీకారంగా ఇరాన్, కువైట్, బహ్రెయిన్ లోని అమెరికా నౌకాదళ స్థావరాలపై డ్రోన్లు, బాలిస్టిక్ క్షిపణులతో విరుచుకుపడింది.

ఈ ఉద్రిక్తతల మధ్య రెండు దేశాల మధ్య 60 రోజుల తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం కుదిరింది. అయితే ఈ ఒప్పందం గడువు త్వరలో ముగియనుండగా, ప్రతి పక్షం మరొక పక్షం ఉల్లంఘించిందని ఆరోపిస్తోంది. ఇరాన్‌పై దాడులు కొనసాగిస్తే చర్చలను పూర్తిగా విరమిస్తామని ఇరాన్ హెచ్చరించింది. అమెరికా మాజీ అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ మాత్రం ఇరాన్ కాల్పుల విరమణను పదే పదే ఉల్లంఘిస్తే ఆ దేశ ఉనికికే ప్రమాదమని హెచ్చరించారు.

ప్రధాన వివాదాంశాలు: • హార్ముజ్ జలసంధి: ఈ కీలక వ్యూహాత్మక జలమార్గాన్ని పూర్తిగా తమ అధీనంలో ఉంచుకోవాలని ఇరాన్ పట్టుబట్టింది. అమెరికా మాత్రం ఒమన్ తీరం వెంబడి ప్రత్యామ్నాయ నౌకామార్గాన్ని ఏర్పాటు చేయాలనే ప్రయత్నాన్ని కొనసాగిస్తోంది. • ఆర్థిక ఆంక్షలు: ఇరాన్‌పై అమెరికా విధించిన ఆంక్షల సడలింపు, 300 బిలియన్ డాలర్ల వరకు నిలిపివేసిన నిధుల విడుదల చర్చల్లో కీలక భాగం. • ఇజ్రాయెల్ పాత్ర: శాంతి ఒప్పందంలో ఇజ్రాయెల్ నేరుగా భాగస్వామి కాకపోయినా, ఉత్తర ఇజ్రాయెల్‌పై హిజ్బుల్లా దాడులకు సంబంధించి ప్రత్యేక సైనిక చర్యలు కొనసాగిస్తోంది.

ఇరు దేశాల ప్రతినిధులు దోహా (కతర్)లో జూలై 30న సమావేశమై శాంతి ఒప్పందంపై చర్చించనున్నారు. ఈ క్రమంలో భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ఇరాన్ నుండి ఒక ముఖ్య నేత అంత్యక్రియలకు ఆహ్వానం అందినట్లు నివేదికలు వెలువడ్డాయి. భారత్‌కు ఇరాన్, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లతో సత్సంబంధాలు ఉండడంతో సంభావ్య మధ్యవర్తిగా అవతరించే అవకాశం ఉందని విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు.

ప్రస్తుతం రెండు దేశాలు సైనిక చర్యలు కొనసాగిస్తూనే రాయబార ప్రయత్నాలను ముందుకు తీసుకెళ్తున్నాయి. ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ బలహీనపడినప్పటికీ, హార్ముజ్ జలసంధిపై తన పట్టును వదులుకోలేదు. శాంతి ఒప్పందం విజయవంతమవుతుందా అన్నది ఈసారి చర్చల ఫలితాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.