ధన త్రయోదశి: యమదీపం వెలిగించే విధానం, దాన ఫలం వివరాలు

ఆశ్వీయుజ మాసం బహుళ పక్ష త్రయోదశి తిథిని ధన త్రయోదశిగా జరుపుకోవడం సంప్రదాయం. ఈ రోజు సాయంత్రం ఇంటి గుమ్మం ముందు యమదీపం వెలిగిస్తారు.

గోధుమపిండి, తురిమిన బెల్లం, ఆవు పాలు కలిపి ప్రమిద తయారు చేస్తారు. ఆ ప్రమిదను ఇంటి గుమ్మం ముందు ఉంచుతారు. అందులో నువ్వుల నూనె పోసి నాలుగు ఒత్తులు వేస్తారు. ఆ నాలుగు ఒత్తులు దక్షిణం వైపు వెలిగేలా దీపం వెలిగిస్తారు. ఒక పళ్లెంలో రాళ్ల ఉప్పు పోసి, దానిపై తమలపాకులు ఉంచి, ఆ పైన ఈ పిండి దీపాన్ని వెలిగించడం ఆచారం.

ధన త్రయోదశి రోజు యమదీప దానం కూడా చేస్తారు. ఇంట్లోని సభ్యులు ఒక్కొక్కరు కనీసం నాలుగు మట్టి ప్రమిదల్లో దీపాలు వెలిగిస్తారు. ఆ ప్రమిదలను దానంగా ఇస్తారు. స్కాంద పురాణం వైష్ణవ ఖండంలోని 'మృత్యునా పాశదండాభ్యాం కాలేన శ్యామయాసః, త్రయోదస్యాం దీపదానాత్ సూర్యజః ప్రియతాం మమ' అనే శ్లోకాన్ని చదువుతూ దానం చేయాలని సంప్రదాయం చెబుతోంది.

అదే రోజును ధన్వంతరి జయంతిగా కూడా జరుపుకుంటారు. క్షీరసాగర మథనం సమయంలో ధన్వంతరి అమృత భాండంతో ఆవిర్భవించినట్టు పురాణాలు చెబుతాయి. ఈ సందర్భంగా 'నమామి ధన్వంతరం ఆది దైవం...' అనే శ్లోకాన్ని పఠిస్తారు.

ధన త్రయోదశి పేరు వెనుక ఒక కథ ప్రచారంలో ఉంది. ఒక రాజకుమారి భర్త ప్రాణాలు తీసుకోవడానికి యమధర్మరాజు సర్ప రూపంలో వచ్చినట్టు కథ చెబుతుంది. అప్పుడు కుప్పలుగా పోసిన బంగారు, వెండి ఆభరణాల కాంతికి ఆయన ఆగిపోయినట్టు చెబుతారు. అప్పటి నుంచి ఆ రోజు బంగారం, వెండి కొనే ఆచారం మొదలైందని చెబుతారు. బంగారం కొనాలని కచ్చితమైన నియమం ఏమీ లేదు.

ఇంట్లో ఉన్న బంగారు, వెండి ఆభరణాలను పాలతో శుద్ధి చేస్తారు. తర్వాత నీళ్లతో కడిగి పూజా మందిరంలో ఉంచుతారు. పూజ పూర్తయ్యాక మళ్లీ వాటిని బీరువాలో భద్రపరుస్తారు.